अतर्क्य…(भाग १)

१.

     अखेरीस इंस्पेक्टर देशमुखांनी ती फाईल उघडली. नव्हे त्यांना ती उघडावीच लागली. वरिष्ठांनी त्यासाठीच तर त्यांची बदली इथे देवली गावात केली होती. समुद्र किनारपट्टीपासून दूर वसलेल्या ह्या गावावर निसर्गाची कायमच कृपा होती. ती केस सोडवत असताना त्यावेळच्या इंस्पेक्टर सावंतांचा गूढ मृत्यू झाला. तेव्हापासून ही केस हातात घेण्यासाठी कोणीही तयार नव्हते. त्यामुळेच ती गेली दहा वर्षे प्रलंबित राहिली. आजपर्यंत कितीतरी अशा न सुटलेल्या केसेस इंस्पेक्टर देशमुखांनी आपल्या कारकिर्दीत सोडवल्या होत्या. त्याचे बक्षीस म्हणून परवा दुपारी एक टपाल त्यांच्या टेबलावर आले, ज्यात त्यांची तातडीने देवलीच्या पोलीस ठाण्यात बदली केली होती आणि कालच्या एसटीने देशमुख ह्या पोलीसठाण्यात हजर झाले. गावात तसे फार लोक राहत नसत. दीडशे-दोनशे माणसे असावीत आणि जे होते त्यांची घरेदेखील एकमेकांपासून दूर दूर होती. येण्या-जाण्यासाठी फ़क़्त एक-दोन पायवाटा आणि गाडीवाहनासाठी एक कच्चा रस्ता होता.

   फाईल अगदी बुरशी लागण्याच्या पावित्र्यात होती. वरवरची धूळ झटकून देशमुख पाने चाळू लागले. जवळपास प्रत्येक पानावर झुरळाची ती लहान लहान अंडी होती. काही पानांवर उंदीर जमातीने यथेच्छ ताव मारला होता. अधली मधली पाने गहाळ झाल्याचेदेखील त्यांना जाणवत होते. त्यांनी जागेवरूनच आवाज दिला,

“ओ पावसकर, हा दरवाजा लावून घ्या आणि मी सांगेपर्यंत कोणालाही माझ्या केबिनमध्ये पाठवू नका.”

   पावसकर हवालदार म्हणजे ह्या पोलीस ठाण्यातलं जुनं खोड. अगदी पोलीस ठाणे बांधल्यापासून ते इथेच. त्यांच्या सोबतच्या कितीतरी हवालदारांची सतत बदली होत असे. पण पावसकर मात्र इथेच पाय घट्ट रोवून होते. चायवाल्या पोऱ्याने सकाळीच टेबलावर आणून ठेवलेला चहा केव्हाचा थंड झालेला. परंतु आल्यापासून फाईलमध्ये खुपसलेलं डोकं वर काढायला देशमुखांना फुरसतच नव्हती. अचानक फाईलमधून एक घडी केलेला कागद गहाळ होऊन खाली पडला. त्यांनी तो उचलला आणि उघडून बघितला. वरवर वाचून पुन्हा त्याची घडी करून त्यांनी तो त्यांच्या खिशात ठेवला. आता मध्यान्हाची वेळ होत आली होती. ते अजूनही केबिनमध्येच होते. बाहेर पावसकर पिंपळाच्या कट्ट्यावर बसून तंबाखू मळत नवीन भरती झालेल्या तरण्या हवालदारांना समजुतीच्या चार गोष्टी शिकवत होते आणि तेदेखील त्यांच्या हो ला हो म्हणत तंबाखूचे बकाणे भरत होते.

“म्या काल राती फकिस्त झोपलो व्हतु आणि सकाळ उटलो तर ह्यो मरून पडल्येला.” एक अनपेक्षित आवाज कट्ट्याच्या दुसऱ्या बाजूने आला. तशी पावसकरांनी हातातली काठी त्याच्या अंगावर उगारली आणि तो वेडा घाबरून पळून गेला.

   एवढ्यात सायकलची घंटी वाजवत एक पोरगा तिथे हजर झाला. त्याच्या सायकलीला जेवणाचा डबा लावला होता. “खाणावळीतून आलोया. देशमुख सायबांसाटी डबा घेऊन. सायेब हायेत काय?” तो पोरगा म्हणाला.

   खानावळीचे मालक गेल्यापासून तिकडे जाणाऱ्या लोकांचा ओढा फारच मंदावला होता. तरी अधूनमधून विरळ लोक तिथे आता दिसायचे. देशमुखांकडे त्याशिवाय दुसरा पर्याय नव्हता त्यामुळेच त्यांनी आपल्या जेवण-खाण्याची सोय इथेच करून घेतली होती.

   पावसकर उठले आणि त्याच्या हातातला डबा घेऊन त्याला जायला सांगितले. तो डबा घेऊन ते केबिनच्या दरवाजापाशी गेले आणि हलकेच दारावर ठकठक केली.

“आत या”, आतून आवाज आला.

साहेबांची परवानगी मिळताच दरवाजा उघडून ते आत गेले आणि डबा टेबलावर ठेऊन पुन्हा बाहेर जायला निघाले.

“थांबा पावसकर.”

“काय सायेब.”

“तुम्ही किती वर्षांपासून इथे आहात?”

“व्हतील आता पंचवीस एक वर्ष.”

“म्हणजे ह्या केसबद्दल तुम्हाला खडान् खडा माहिती असणार, नाही का?”

“व्हय म्हंजी जेवढं ठाव हाय तेवढं समदं सांगीन म्या तुम्हासनी. पर माजं ऐकशाल तर तुमी माघारी आपल्या गावाकडं जावा. ह्यात लई लोकास्नी आपला जीव गमविला हाये. ही केस काय सादी न्हवं.”

“हे सांगण्यासाठी थांबवलं नाही मी तुम्हाला आणि ह्यापुढे मी विचारेन तेवढंच उत्तर द्यायचं. स्वत:चा शहाणपणा दाखवायचा नाही. समजलं?”

“चुकलं सायेब. मी आपलं…”

“ठीक आहे. या आता तुम्ही.”

 

२. (पूर्वार्ध)

   संध्याकाळची वेळ होती. विसावा हॉटेलच्या रिसेप्शन डेस्कवरची घंटी वाजली. लगबगीने मालक बाहेर आला. चार फुट उंचीचा, सदरा-पायजमा परिधान केलेला, खांद्यावर कसलीशी झोळी अडकवलेली नि पायात जुनाट वाहणा अडकवलेला एक गृहस्थ तिथे उभा होता.

“रूम मिळेल का?”

“मिळंल की. किती दिस ऱ्हाणार?”

“माहित नाही.”

“दर दिसाचं भाडं पन्नास रूपे. नाव बोला.”

“रणजीत.”

“हिथं अंगठा द्या,” म्हणत मालकाने त्याच्यासमोर शाईची दौत पुढे केली. उर्वरित जुजबी माहिती भरून नोंदणीचे कार्य पूर्ण झाल्यावर मालकाने एका खोलीची चावी रणजीतच्या हातात सोपवली आणि रंगाला हाक मारून त्याला त्याच्या खोलीपर्यंत पोहोचवण्यास सांगितले.

   खोली अगदीच जेमतेम होती. कुठे भिंतीचे पोपडे उडालेले तर कुठे चिरा गेलेल्या. नावाला एक लाकडी कपाट. खिडकीशेजारी एक लोखंडी खाट. त्यावर जीर्ण झालेली गादी. डोक्यावर कराव कराव पंख्याचा आवाज नि सबंध खोलीत पिवळ्या दिव्याचा पसरलेला रोगट प्रकाश. खोली दाखवून रंगा निघून गेला. तशी ह्या गावात लोकं विरळंच होती. त्यात महिन्याकाठी एखादं गिऱ्हाईक हॉटेलची पायरी चढत असे. गावात एवढं एकंच हॉटेल असल्यामुळे गिऱ्हाईकाला पर्याय नसे. रणजीत आला त्यावेळेसही ते हॉटेल रिकामेच होते. त्याने खांद्यावरची झोळी जमिनीवर ठेवली आणि खाटेवर बसून खिडकीबाहेरचे दृश्य न्याहाळू लागला. चहुबाजूला माडाची उंच झाडी. शिवाय आंबा, फणस, पिंपळ मध्येच कुठेतरी आपले अस्तित्व राखून होते. सूर्याचे मावळतीचे किरण आकाशात विविध रंगछटा भरत होते. त्याच्या गूढ कथालेखनासाठी ही खोली अत्यंत साजेशी होती.

   न्हाणीघरातली बादली घेऊन तो हापशीवर गेला आणि पाणी भरून वर आला. स्वच्छ तोंड, हातपाय धुवून तो पुन्हा खाटेवर बसला आणि आपल्या झोळीतून मतकरींची कादंबरी काढली. त्या पिवळ्या प्रकाशात रणजीत कादंबरीतील गूढ कथेचा आस्वाद घेत होता. जवळपास अर्ध्या-एका घटकेने दारावरची कडी वाजली. त्याने दरवाजा उघडला तर समोर रंगा जेवणाचे ताट घेऊन उभा होता. त्याने रंगाचे आभार मानत ते ताट स्वीकारले आणि दरवाजा लावून पुन्हा खाटेवर आला. गरमागरम जेवणावर यथेच्छ ताव मारत रणजीत नवीन नवीन कल्पना डोक्यात शिजवत होता. त्या वातावरणात त्याच्या विचारांचे बेभान घोडे चहु दिशांना उधळत होते. जेवण आटोपताच त्याने झोळीतून त्याची डायरी काढली आणि मग त्याच्या कल्पनांची सरिता थेंबाथेंबाने अक्षररुपात पानावर वाहू लागली. त्या वातावरणातील नशेची झिंग त्याच्यातील लेखकाला कथेतील नायकाशी एकरूप करत होती. कथेमध्ये वेगवेगळी पात्रे मिसळली गेली आणि थरारकतेच्या अत्युच्च शिरोबिंदुला स्पर्शून ती कथा एका अनिश्चित घटनेवर प्रमाण झाली. त्याच वेळी बाहेर सोसाट्याचा वारा सुटला. खिडकीची तावदाने धडाडधाड गजांवर आपटली. लगबगीने त्याने तावदानांना कडी घातली आणि डायरी बंद करून तो पिवळा दिवा विझवला नि झोपी गेला.

   सकाळी रंगाने दरवाजा खटखटवला तेव्हा डोळे चोळत चोळत तो उठला. त्याच्या हातून चहाचा कप घेऊन रणजीत पुन्हा आपल्या जागेवर आला. खिडकीतून सकाळचे ते मनोरम्य दृश्य पाहत घोटाघोटाने तो चहा रिचवत होता. सकाळची आन्हिके उरकून तो हॉटेलबाहेर पडला आणि परतला तो थेट उन्हे कलू लागल्यावर. दिवसभर तो कुठे होता ह्याची कल्पना त्याच्याशिवाय इतर कोणालाच नव्हती. मग पुन्हा मतकरींची कादंबरी आणि जेवण आटोपल्यावर पुन्हा एक थरारक कथा. असा त्याचा दिनक्रम झाला.

    दोन एक दिवसांतच त्याच्या शेजारच्या खोलीत एक नवविवाहित जोडपे राहण्यासाठी आले. सहज ओळख होताच त्याला कळाले की ते ह्या हॉटेल मालकाच्याच नात्यातले आहेत. दिवसामागून दिवस सरत होते. म्हणता म्हणता आठवडा झाला. रात्रीचे जेवण आटोपले आणि कथेला सुरवात झाली. रणजीतची लेखणी पानांवर भराभर धावू लागली. एकामागून एक कल्पना सुचत गेल्या आणि त्या जशाच्या तश्या कागदावर उमटत गेल्या. योगायोगाने त्या डायरीच्या शेवटच्या पानावर कथेचा शेवट झाला आणि पुढच्या क्षणी अचानक खोलीतला दिवा लुकलुकत बंद झाला. सर्वत्र दाट काळोख पसरला. पंख्याचा कराव कराव आवाज शांत झाला. बाहेर वाऱ्याचा आवाज येत होता. त्याने खिडकीतूनच रंगाला हाक मारली पण हाकेला साद मिळाली नाही. पुन्हा एकदा हाक मारली, तरी तीच गत. शेवटी खिडकीतून येणाऱ्या अंधुकश्या उजेडात त्याने झोपण्याची तयारी केली आणि काही क्षणांतच तो निद्राधीन झाला.

 

 

To be continued…

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Create a website or blog at WordPress.com

Up ↑

%d bloggers like this: